Autor članka: Prof dr. Duško Lopandić, potpredsednik Evropskog pokreta u Srbiji:
Ako stanje u privredi predstavlja “jezičak na vagi” od kog zavisi popularnost vlasti, kosovska tema je uvek bila posebno osetljivo i u javnosti visoko emotivno pitanje, koje istovremeno ima i destabilizujući kapacitet, u načelu teško je rešivo, ali je način njegovog rešavanja bitan za održavanje međunardnog položaja i unutrašnje stabilnosti zemlj
Isiljen sporazum nije dao rezultate
Sa izbijanjem ukrajinskog rata, geopolitičko stanje u Evropi uticalo je na obnovljene napore SAD i članica EU, da nakon godina stagnacije podstaknu napredak “dijaloga” između Beograda i Prištine, kako bi rezultati na ovom planu predupredili moguću destabilizaciju prostora Zapadnog Balkana. Tako je, uz pritiske iz Vašingtona i glavnih gradova nekih država EU u februaru 2023. godine usvojen tzv. “francusko-nemački” (ili evropski) plan: sporazum o normalizaciji odnosa između Srbije i Kosova, koji je dopunjen aneksom dogovorenim u Ohridu u martu 2023. godine. Sporazumom se, između ostalog uzajamno priznaju nacionalna dokumenta (poput pasoša i automobilskih tablica), Srbija se obavezuje da neće sprečavati ulazak Kosova u međunarodne organizacije, biće uspostavljene “stalne misije” u glavnim gradovima strana, dok se Kosovo obavezalo da će obezbediti “samoupravu” srpske zajednice, kao i visok nivo zaštite Srpske pravoslavne crkve i srpskog nacionalnog i verskog nasleđa na svojoj teritoriji.
Vlada A. Kurtija predmet kritike i od strane saveznika
Sporazum o normalizaciji, koje dve strane nisu potpisale nego su ga usmeno prihvatile i koji im je praktično bio nametnut, nije međutim vodio ka smirivanju napetosti. Umesto toga, došlo je do nove serije incidenata na severu Kosova gde Srbi predstavljaju većinu stanovništva. Zbog odlaganja uspostavljanja “Zajednice srpskih opština” i agresivnog raspoređivanja kosovske žandarmerije na severu, srpski predstavnici su se povukli iz institucija Kosova (policija, sudstvo i administracija). Osim toga Srbi su bojkotovali lokalne izbore u četiri severne opštine koje je vlada u Prištini ipak organizovala. Pokušaji nasilnog nametanja od strane Prištine predsednika opština izabranih sa 1-3% registrovanih birača, doveli su do novih sukoba sa srpskom zajednicom i napetosti koje nisu uminule ni nakon raspoređivanja trupa KFOR-a na severu. Vrlo nefleksibilna nacionalistička vlada A. Kurtija postala je i predmet kritike i od strane najbližih saveznika, poput SAD i predstavnika EU, što je svojevrsna premijera u kontekstu rešavanja kosovskog pitanja. Hapšenje tri kosovska policajca od strane srpske policije blizu pogranične/administrativne linije predstavljalo je dodatni povod za uzajamno optuživanje. Predlozi EU o “deeskalaciji” situacije do sada nisu dali rezultate.
Kosovsko pitanje - gordijev čvor srpske politike
Ovi nemiri i napetosti donekle su omogućile Aleksandru Vučiću da zaustavi eroziju svoje podrške u Srbiji, posebno kada su u pitanju napadi od strane tvrde desnice koja predsednika neprestano optužuje za popustljivost, “izdaju nacionalnih interesa” i kršenje ustavnih ovlašćenja.
Posmatrano iz sadašnjeg konteksta, kosovsko pitanje ostaje svojevrsni gordijev čvor srpske politike. Za sada se na srpskoj političkoj sceni ne nazire kredibilna politička alternativa Vučićevoj “konstruktivnosti” u ovoj oblasti, što mu, i pored kritika njegove interne politike, i dalje obezbeđuje poziciju “nezaobilaznog sagovornika” sa zapadnim predstavnicima. Vučić se i dalje smatra jedinim političarem na političkoj sceni Srbije koji je u poziciji da eventualno “isporuči” sve preduzete obaveze u kontekstu rešavanja kosovskog pitanja i da istovoremeno održi kakvu-takvu krhku stabilnost u zemlji kao i u regionu.
Međunarodni odnosi i proces evropske integracije Srbije
Pitanje nerešenih odnosa sa Kosovom direktno utiče, kako na unutrašnju političku situaciju tako i na spoljnu politiku Beograda, koji i uslovima rata u Ukrajini i dalje nastoji da nastavi sa ‘žongliranjem’ (ili ‘vrludanjem’ kako je to predsednik Vučić definisao između Moskve, Pekinga i zapadnih centara moći. Imajući u vidu da su glavni ciljevi Vašingtona i Brisela očuvanje stabilnosti i mira u regionu Zapadnog Balkana, što podrazumeva i smanjivanje ruskog uticaja na pojedine zemlje, Vučić nastavlja da igra ulogu konstruktivnog i relativno pouzdanog partnera. Bez obzira što izbegava da primeni sankcije EU prema Rusiji, on s druge strane povremeno čini značajnije gestove u formi, na primer, izvoza municije u Ukrajinu ili učešća na zajedničkim vojnim manevrima sa NATO.
Pristupni pregovori u ćorsokaku Ipak, pitanje nepridruživanja spoljnoj politici EU prema Rusiji postalo je glavni razlog faktičke stagnacije u pristupnim pregovorima Srbije sa EU, koja od 2021. godine nije više otvorila nijedan pregovarački klaster (odnosno poglavlje). Uz ovo, mali napredak u unutrašnjim reformama (odnosno praktično nazadovanje u oblastima kao što su, izmedju ostalog, stanje medijskih sloboda ili borba protiv korupcije) ne daju nadu da bi, i pod uslovom napretka u dijalogu sa Prištinom, Srbija sa Vučićem mogla da napravi ozbiljniji napredak u pristupnim pregovorima
Unija mora otvoriti vrata državama kandidatkinjami za članstvo
21. juni 2023. godine prof dr. Duško Lopandić
Podpredsednik Evropskog pokreta u Srbiji